Tám chuyện cầu Rồng

Tám chuyện cầu Rồng

Người có cách nhìn phong thủy nói rằng, Đà Nẵng có 4 chùa lớn ở bốn hướng, gọi là Linh Ứng tứ trấn; nay lại có 9 cầu (cửu long) bắc qua sông. Xây được 4 chùa, 9 cầu là “công đức vô lượng”, là duy trì được sự an lành. Từ cách nhìn này, việc làm rồng cho cầu Rồng vì thế rất được quan tâm, thậm chí sau ngày khánh thành vẫn là chủ đề để tám với nhiều ý kiến khác nhau…

Ảnh PHAN CƯỜNG
Sáng 29.3 khánh thành cầu Rồng thì đêm hôm đó, hàng vạn người đổ xô sang bờ đông sông Hàn để xem rồng phun lửa. Cầu kẹt cứng, đến mức thấy không bảo đảm an toàn nên người ta đã không cho rồng…phun nữa. Thế mới biết, cái lạ, sự độc đáo bao giờ cũng tạo nên một sứt hút lạ thường.

Ngồi ở bờ sông chờ coi rồng phun lửa, một người nói: “Ngày trước mình đi Hà Nội, Sài Gòn, bước lên taxi, lái xe hỏi từ đâu đến, mình ấp a ấp úng nói từ Đà Nẵng, không được tự tin. Nay nghe nói mình từ Đà Nẵng, họ á lên, có vẻ thán phục…mình lắm. Thời buổi khó khăn này mà khánh thành một lần hai cái cầu. cái thì có nét Á đông (cầu Rồng), cái thì rất hiện đại (cầu Trần Thị Lý) nghĩ cũng tự hào thiệt”.

Để có được sự thán phục đó, Đà Nẵng phải làm được nhiều việc, nhưng có hai điều khiến mọi người thích nhất: TP này làm cái gì cũng…độc đáo và làm khi nào cũng nhanh. Cầu Rồng có thiết kế phức tạp, thi công khó nên nhà thầu chậm tiến độ đâu như tổng cộng có 45 ngày mà phải bị phạt mấy lần, mỗi lần mấy trăm triệu. Làm cái gì cũng nhanh nên đi đâu vài ngày trở về, đã thấy Đà Nẵng khác rồi.

Những cây cầu độc đáo

Người có cái nhìn lãng mạn ví sông Hàn là dãi lụa của cô gái xuân thì Đà Nẵng và những chiếc cầu là những nét hoa văn trên dãi lụa đó; người có cái nhìn “vĩ mô” thì những chiếc cầu bắc ngang sông tạo nên sự phát triển về kinh tế- xã hội; người không lãng mạn, không “vĩ mô” chỉ nghĩ, làm nhiều cầu thì giải quyết được vấn đề làm đau đầu không ít người ở các thành phố lớn: kẹt xe…

Chưa đầy 11 km dọc sông Hàn có đến 9 chiếc cầu, từ cửa biển ngược lên thượng nguồn (bao gồm cả nhánh sông Cẩm Lệ đổ về sông Hàn) lần lượt có cầu Thuận Phước, cầu sông Hàn, cầu Rồng, cầu Nguyễn Văn Trỗi, cầu Trần Thị Lý, cầu Tuyên Sơn, cầu Nguyễn Tri Phương và cầu Cẩm Lệ. Trong số đó có những chiếc cầu rất độc đáo, chỉ có ở Đà Nẵng.

Đến bây giờ, du khách đến thành phố này vẫn rất háo hức thức đến nửa đêm để tận mắt chiêm ngưỡng cầu quay sông Hàn. Đây là chiếc cầu độc nhất ở nước ta có thể quay được nhịp giữa với một góc 90 độ. Điểm độc đáo hơn nữa, đây là chiếc cầu đầu tiên được xây dựng bằng kinh phí của người dân Đà Nẵng đóng góp. Hồi đầu có người gọi cầu này là cầu chị Quyên (tức là cái cầu do quyên góp mà có, để đối lại với cầu Nguyễn Văn Trỗi). Có lẽ vì thế, cầu quay sông Hàn được chọn làm biểu tượng của Đà Nẵng cùng với Ngũ Hành Sơn.

Nhưng rồi, các cây cầu khác tiếp tục được xây, cầu sau “độc” không kém cầu trước.

Sau cầu sông Hàn là cầu Thuận Phước nối đường Nguyễn Tất Thành, một con đường từng được mệnh danh là “đẹp nhất Việt Nam”, sang bán đảo Sơn Trà. Chiếc cầu dài 1.855m này hội tụ rất nhiều kỷ lục về công nghệ xây cầu và đến nay vẫn là chiếc cầu treo dây võng dài nhất Việt Nam. Đêm về, khi điện bật lên, ánh sáng làm cho chiếc cầu trở nên lung linh, huyền ảo mê hoặc mọi người.

Hai chiếc cầu Nguyễn Văn Trỗi và Trần Thị Lý cạnh nhau đã trở nên quá đỗi thân quen với người Đà Nẵng. Nhưng dù nhiều lần tu sửa cả hai chiếc cầu vẫn không thể trụ nổi với thời gian. Vì thế, một cây cầu đầu tiên của Việt Nam có sàn vọng cảnh đã thay thế cho một trong hai chiếc cầu này, chính xác là thay thế cầu Trần Thị Lý cũ. Đây là cầu dây văng một mặt phẳng, với kết cấu dây và tháp nghiêng độc đáo. Giữa cầu có tháp trụ cao gần 150 m so với mặt nước. Bên trong tháp trụ có hệ thống thang máy để đưa du khách lên đỉnh tháp ngắm toàn cảnh thành phố.

Cầu Rồng là cầu nằm ở trục chính của Đà Nẵng theo hướng đông - tây, tuyến đường ngắn nhất nối sân bay Đà Nẵng với các khu du lịch bên một trong các bờ biển đẹp nhất hành tinh. Nhiều chuyên gia cho rằng, thiết kế cầu Rồng là một trong những thiết kế tạo nên nguồn cảm hứng đặc biệt, là một biểu tượng mới của TP Đà Nẵng. Cầu Rồng vì thế được quan tâm hơn cả.

Rồng của cầu Rồng

Địa điểm xây dựng cầu Rồng vốn một thời là đề tài bàn tán xôn xao vì cho rằng sẽ ảnh hưởng đến Bảo tang Chăm. Rốt cục thì mọi chuyện…y thế mà làm.

Từ đầu tháng 3 này, khi con rồng của cầu Rồng thành hình thành dạng, đã có rất nhiều người cho rằng, con rồng quá mảnh, trông như con...rắn. Đầu rồng lại chúi xuống, nhìn xa giống như rồng đang...trườn chứ không phải bay.

Đến lúc này, mọi người mới nhớ lại, năm trước, tại một cuộc họp, xung quanh chuyện rồng đã có nhiều ý kiến khác nhau.

Nhà điêu khắc Phạm Văn Hạng, người được mời tham gia ý tưởng chọn đầu rồng cho cầu và sau này là tác giả của đầu rồng hiện nay, lúc đó đã nói, điều ông băn khoăn là cầu dài nên trông con rồng mỏng manh quá. Phần đầu rồng và đuôi rồng của nhà thiết kế thấy trườn chứ không có độ vươn. Vì thế nó không giống…rồng. Lúc đó, ông đã đề nghị cho đầu rồng uốn ngược lại và vươn lên, như vậy sẽ thấy rồng mạnh mẽ hơn.

Ông Hạng còn đề nghị, để con rồng đỡ "ốm" thì nên làm thành hai con rồng. Một con đầu hướng ra biển (hướng đông), một con hướng lên núi (hướng tây), hai cái đuôi nằm giữa cầu quấn lại thành biểu tượng hoa sen. Như thế rồng vừa có đôi, vừa có một đầu hướng về hướng tây, đón khách, một đầu hướng về đông là vươn ra bốn biển năm châu.

Lúc đó, ông Nguyễn Bá Thanh, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP đã không tán đồng ý kiến của nhà điêu khắc, ông cho rằng, hai con rồng xoay lưng lại với nhau sợ người ta cho là...mất đoàn kết. Theo ý ông thì rồng từ biển bay vào, uốn lượn, tạo mưa, vì thế đầu phải quay đầu về hướng tây, tức là phía bờ. Vả lại, nếu đầu hướng ra biển thì khi phun lửa sẽ bớt hấp dẫn du khách (khi đến Đà Nẵng, khách đi trục đường chính Nguyễn Văn Linh sau đó qua cầu mới sang khu du lịch bên biển).

Nhưng nhiều người lại có cùng quan điểm nên đặt đầu rồng ở bờ đông mang tư thế rồng vươn ra biển lớn.

Chuyện cái đầu rồng cũng là đề tài tranh cãi lúc đó. Theo ý ông Nguyễn Bá Thanh thì con rồng chỉ có trong truyền thuyết, chưa ai nhìn thấy, thế nên rồng thời Lý khác thời Trần, thời Trần khác thời Nguyễn…Ông yêu cầu nhà điêu khắc Phạm Văn Hạng suy nghĩ, làm cái đầu rồng thế nào mà nhìn vào người ta biết đó là rồng Việt Nam là được.

Tám chuyện…rồng

Cuối cùng thì đầu rồng hướng ra biển. Và cũng vì nó quá dài nên trông mảnh và đúng là đầu hơi ngắn nên thấy nó không được mạnh như ông Hạng dự báo. Lúc này có người lại “hiến kế” nên sửa lại thành hai con rồng, lấy nhịp giữa cao hơn làm hai đầu rồng hướng vào nhau theo kiểu “lưỡng long chầu nguyệt”. Nhưng lập tức có người phản bác lại ngay, rằng nếu thế thì làm sao rồng vào được Guinness là con rồng thép dài nhất thế giới? Người có chút vốn liếng kỹ thuật thì cho rằng không thể được vì mỗi cái đầu rồng nặng đến 40 tấn, hai cái chụm lại giữa một nhịp cầu tổng cộng là 80 tấn thì cầu sao trụ nỗi?

Hôm rồng phun lửa thử, nhiều người đến xem đã nhận xét, đầu rồng này không có râu nên đứng đối diện trông nó như cái máy ngoạm đất. Nhưng tôi nhìn nghiêng thấy nó ổn, giống rồng thời Lý, có nét…Việt Nam.

Việc phun lửa cũng là đề tài tám. Ông Võ Chí Trung (khu dân Cư Nam cầu Cẩm Lệ, phường Hòa Xuân, TP Đà Nẵng, đưa lên mạng ý kiến cho rằng, rồng phun lửa là rồng…sát khí, nên để rồng phun nước. Ông còn lo lửa là hỏa mà mạng các vị lãnh đạo đều mạng thủy mạng kim nên sợ…không tốt cho sước khỏe mấy ảnh.

Nhưng bà Trần Thị Kim nói lại rằng: “Sau khi tham quan TP Đà Nẵng, tôi thấy Đà Nẵng có một số yếu tố mà tôi hiểu được đó là “long mạch” nên tôi trộm hiểu, việc xây dựng một cây cầu rồng phun lửa, có thể về mặt nào đó nó là “vật dẫn” hoặc là một yếu tố trấn trạch nếu theo phong thủy…”

Bây giờ thì người ta đã quyết định, ngày phun nước, đêm phun lửa. Cách này có vẻ đã làm cho bác Trung và bác Kim đều hài lòng.

Sáng khánh thành cầu, nhiều người xem truyền hình nhìn rồng phun lửa chê xấu vì cứ phun ra từng cục như thể rồng…ợ hơi. Thực ra thì vì truyền hình quay đối diện, lại là ban ngày, chứ ban đêm nhìn nghiêng thấy rồng phun lửa cũng…giống phun lửa lắm!

Chuyện lửa- nước đến bây giờ vẫn là đề tài bàn tán, có người cho rằng, rồng phun lửa là để “trấn yểm ngoại xâm”, phun nước là để dân được “an lành thịnh vượng”. Bình luận về chuyện này, ông Quốc Cường viết: “ Suy diễn là khái niệm logic quan trọng trong tất cả các lĩnh vực, từ khoa học, kinh tế, chính trị, văn hóa, tâm linh. Trong khoa học tâm linh, suy diễn có hai chiều hướng: làm cho hiện tượng sự vật tốt lên, hoặc là, làm cho sự vật hiện tượng xấu đi. Người lãnh đạo giỏi là người phải biết làm tâm lý, tâm linh sao cho việc suy diễn logic làm cho sự vật hiện tượng được tốt lên. Tức là phát huy sở trường, giảm tác nhân sở đoản”.

Theo đó, ông Quốc Cường ví dụ: “Cao Biền là người nhà Đường sang cai quản Giao Châu. Để làm cho tâm lý nhân dân Giao Châu suốt đời làm nô lệ nên ông ta đã là cái trò trấn ỉm phong thủy (trấn trạch). Tất nhiên ngày xưa các cụ ta cũng khôn ngoan, phao tin phản lại Cao Biền là khi Cao Biền Trấn trạch thì bị cụ già phát hiện và hủy nó đi rồi… (Cao Biền trấn trạch làng Đường Lâm nhưng rồi cũng không thành công, sau này làng này lại là ngôi làng sinh ra hai vua). 

Ông Cường nói thêm: “Đà Nẵng xây 4 chùa Linh Ứng (Linh Ứng tứ trấn), 9 cầu (cửu long). Trong tâm thức, xây 4 chùa, làm chín cầu, là công đức vô lượng, đức là cốt lõi của con người để duy trì cái thiện, cái an lành… Vì vậy, càng củng cố niềm tin trong nhân dân. Vừa hiệu quả tâm linh vừa thu hút khách du lịch”.

Tôi thì thấy, ban đêm, bằng mắt thường có thể thấy rõ ít nhất 5 cây cầu sáng rực trên một khúc sông, đẹp mê hồn. Thích nhất là cầu Trần Thị Lý, đơn giản mà hiện đại, và vì thấy đi qua cầu, con người mình có nhiều cảm xúc.

Lại nhớ câu: “Cầu nối. mạch thông, đất sẽ vượng”. Chẳng cần đến chuyên gia về tâm linh thì ai cũng nhận thấy rõ một điều: Đường thông, cầu thoáng, không kẹt xe, tiết kiệm vô khối thời gian, không vượng mới lạ!

 Cầu Rồng được UBND TP cho phép đăng ký kỷ lục Guinness thế giới là “Con rồng thép lớn nhất”. Đêm, cầu Rồng được thắp sáng với hơn 2.500 điểm đèn LED thông minh. Giải pháp chiếu sáng này sẽ chủ động thay đổi ánh sáng phù hợp với từng chủ đề của các sự kiện, lễ hội.

Hồi ức của đứa trẻ con nhiều tuổi

Sắp Tết, người đến may áo mới làm nhà chú Lai chật như nêm. Chú Lai chân to chân nhỏ nên không được đi bộ đội. Chú ở nhà làm thợ may. Hồi đó ai làm gì phi nông nghiệp đều được liệt vào hạng tiểu thương, không được trọng. Chú Lai vì thế ế vợ cho dù thanh niên trai tráng ra trận cả, trong làng thanh niên lành lặn chẳng còn ai.

Nhưng Tết đến, chú Lai trở thành nhân vật quan trọng số 1 của làng. Nhà nào cũng năn nỉ để chú Lai may trước cho con mình bộ quần áo mới.

Mạ tôi cũng như bao bà mẹ khác, thời khốn khó, tiêu chuẩn mỗi người chỉ có 2m phiếu vải, may áo quần trong năm hết sạch, thế mà cuối năm, ai cũng cố mua bán đổi chác thế nào đó để cho con mình có ít nhất là cái áo mới, gọi là áo Tết.

Mua được vải rồi, may được kịp hay không lại là một chuyện.

Làng Lộc An, xã An Thủy của tôi nằm bên sông Kiến Giang thơ mộng của huyện Lệ Thủy nổi tiếng "gạo trắng nước trong" của tỉnh Quảng Bình kiên cường bất khuất. Cả làng bám vào đồng chiêm trũng mà sống. Giáp Tết lại là mùa cấy. Hợp tác xã treo khẩu hiệu "Cấy chưa xong đừng hòng ăn Tết", vì thế phải chiều 30 Tết mới có thể dọn nhà, sắm sửa chút đỉnh để đón xuân.

Tôi nhớ nhiều lần, tôi phải ngồi chờ cho đến khuya gần tới giao thừa chú Lai mới may xong cái áo cuối cùng cho anh em tôi. Chú Lai chỉ may, không xăm khuy, đơm cúc, cứ thế mang về. Mỗi chiếc áo, chú Lai lấy công may 4 lon gạo.

Mạ tôi ngồi bên bếp lửa nấu bánh chưng xẻ khuy, bọn tôi lôi hết áo cũ ra, cái nào còn mặc được để lại, cái nào cũ quá thì cắt cúc áo ra để đơm vào áo mới. Không có nữa thì cứ cắt một cúc để lại một cúc. Sau này nghĩ lại, đến cái cúc đúc bằng nhựa cũng không sản xuất được mà bán cho dân, thấy buồn cười, nhưng thời đó nghĩ sản xuất được cái cúc áo chắc phải có công nghệ cao siêu lắm nên coi chuyện cũng thường tình.

Có áo rồi bọn tôi tìm cách là cho nó thẳng. Tôi gắp mấy cục than hồng trong bếp nấu bánh chưng bỏ cái môi múc canh cho nóng lên thì là. Thằng Cường em tôi lại dùng cái ấm đun nước sôi, đặt lên áo một miếng lá chuối rồi là lên

tấm lá. Con Phú con gái cẩn thận hơn, dùng bẹ chuối hơ lửa cho nóng lên rồi lấy khăn bao bẹ chuối lại, cứ thế là...

Xong rồi, đứa nào cũng cẩn thận gấp lại, bỏ dưới gối, gối lên đầu mà ngủ cho nó có nếp gấp. Đêm đứa nào cũng sè sẹ lôi tấm áo từ gối lên, ngửi cái mùi hồ thơm nức từ chiếc áo chưa kịp giặt, thấy mùi hồ vải thơm lạ lùng...

Thao thức cả đêm chỉ chờ sáng ra để được mặc áo mới.

***

Nói chuyện Tết, nhà tôi lại nhắc, hồi hai đứa con tôi còn nhỏ, cứ sắp Tết cô ấy bảo ước gì mình có phép phân thân. Lo về quê, lo giữ con, vừa công việc cơ quan, vừa dọn nhà, vừa lo mua sắm... Tiền thì ít, sức thì yếu nên đầu tháng chạp là đã lo mua những thứ có thể để được, ví như quần áo, đường, kẹo... Mà thú thật hồi đó còn nghèo, chỉ có con là năm nào cũng có đồ mới chứ ba mẹ thì thỉnh thoảng thôi.

Có một năm, trưa 30 Tết, tôi bảo vợ: "Mua cho anh bộ đồ mới". Đang lúc vừa phải lau nhà, vừa dọn bàn thờ, lo chuẩn bị nấu nướng, nghe chồng bảo vậy cô ấy bực lắm. "Ủa, thì mới mua đầu tháng chạp mà, với lại có phải là trẻ con nữa đâu?". Nghĩ thì nghĩ thế nhưng cô ấy vẫn ba chân bốn cẳng chạy đi mua mà cứ không sao hiểu nổi thằng... tôi!

Quần áo mua về thì phải thử. Con thử xong thì mẹ giặt rồi đem cất, còn tôi thử xong mặc luôn. Vợ tôi thấy lạ, bảo sao không giặt, tôi bảo mặc luôn để ngửi mùi hồ vải, thích lắm. Mắt cô ấy trợn tròn, bởi cô ấy sinh sau tôi đến chục năm lại sống ở phố nên nghe chuyện này như chuyện... cổ tích.

Nhiều năm sau, có một lần, ngồi tỉ tê chuyện trên trời dưới đất, tôi kể lại chuyện hồi nhỏ mấy anh em phải trực ở nhà ông thợ may chờ lấy áo. Có hôm có được áo cũng gần giao thừa. Đem về xếp cẩn thận để lên đầu giường gối đầu lên cho có nếp, suốt đêm ngủ mà cứ hít hà cái mùi vải mới, cứ chờ trời sáng để mặc vào, thấy đã đời.

Cô ấy nghe xong lặng người đi. Lát sau mới nói như tự nói với mình: "Hóa ra đi đông vòng tây rồi, anh vẫn giữ vẹn nguyên ký ức của một đứa trẻ".

***

Một lần, mạ tôi nói với con dâu: "Nó (chỉ tôi) là thằng lọt trời rơi xuống. Ba tuổi không chịu ngồi mà miệng thì cứ nói gion giỏn. Có lỗi bị mạ đập không chịu chạy, không hề khóc, mình đập chán thì thôi. Nhưng Tết cầm tấm áo mới, mắt lại rưng rưng muốn khóc". Cô con dâu nói với mẹ chồng: "Con làm mẹ vậy mà nhiều khi thấy cái cách chồng con chiều các con mình cũng thấy ngỡ ngàng. Chọn áo quần cho con đứa nào cũng thích, bảo ba có gu thẩm mỹ đã đành lại còn rất... trẻ. Hình như ba có biệt tài biết tụi con thích gì". Mạ tôi nói lại: "Có lẽ hắn lo cho con hắn để bù đắp sự thiếu hụt của cuộc đời mình". Vợ tôi nghe bà nhà quê nói xong câu đó thì nước mắt lưng tròng. Đoạn kể với tôi: "Trong cuộc đời, đôi khi người ta vẫn thường hỏi ai đó anh (chị) từ đâu đến? Đôi khi chỉ là để biết mà xã giao trong công việc, nhưng cũng có khi bên nhau gần cả đời người vẫn phải nhiều lần hỏi lại, không phải đơn giản chỉ là nơi chốn mà là để nếm trải nông sâu với cả một thân phận. Câu chuyện chiếc áo ngày Tết bây giờ lại ám ảnh mẹ con em!".

Tết năm ngoái, vợ và con gái tôi đi chọn mãi, cuối cùng con gái quyết định mua tặng ba một chiếc áo hiệu dành cho lớp thanh niên. Tôi mở ra và bảo: "Sao mà trẻ thế?". Nhưng nước mắt vẫn rưng rưng. Cầm lên hít hà mùi hồ mới rồi mặc luôn, không giặt. Vợ tôi ngậm ngùi: "Hóa ra người đã tự thấy mình... không trẻ, nhưng cái cách mặc áo mới chưa giặt thì chỉ có trẻ con thôi!".

Lần ấy, vợ tôi viết trong nhật ký: "Một người đàn ông giờ đã mang màu tóc khác. Có thể trong mắt những người bạn cũ, những người mới gặp, những người chưa quen... anh ấy có những chân dung khác. Có thể, tôi chưa thể hiểu hết chồng mình, nhưng thú thật tôi luôn có cảm giác anh ấy đến từ thế giới của những đứa trẻ, hồn nhiên và cũng dễ tổn thương".

***

Giáp Tết năm nay, đi làm về muộn đã đành, về đến nơi tôi lôi tuột vợ ra khỏi nhà: "Đi đến coi cái này với anh". Cô ấy ngạc nhiên hết sức. Đến nơi cô ấy mới hay, trên đường đi làm về, nhìn thấy mấy bộ đồ mới trên phố, tôi thích quá, cứ lượn qua lượn lại rồi chịu không đặng nên rủ vợ đi liền đến để mua cho... con trai. Báo hại, cô bán hàng thì cứ ra sức tư vấn rằng anh mặc cái này hơi trẻ và size hơi lớn.

Nói gì thì nói, ai cười thì cười, nhưng Tết về, tôi vẫn cứ chăm chút chọn cho con có thêm bộ đồ mới dù chúng nó chẳng thiếu gì áo quần. Tôi đang sống bằng ký ức của mình, mà không, hình như đó là ký ức của cả một thế hệ.

Những năm sau này, dịp Tết, không đợi tôi nhắc, vợ tôi lại mua cho tôi bộ đồ mới, không ủi mà gấp lại gối đầu giường, để có mùi vải mới, mùi của ký ức tuổi thơ.

Nhiều lần, bàn luận với bạn bè đến nhà chơi, tôi thường nói: "Tôi nghĩ lui nghĩ tới, thấy lớp trẻ thành phố bây giờ có một thiệt thòi lớn, không biết khổ là gì nên không biết thế nào là sướng. Mình sống qua thời khổ ải, nên giờ sướng chỗ nào biết chỗ đó". Cô ấy lại cười: "Anh đúng là đứa con nít nhiều tuổi!".

Tết đến rồi...

2009